Hata, doğrudan daha çabuk yayılıyor. Neden? Yanlış telaffuz edilen veya anlamca yanlış kullanılan kelimelerden başlayın yanlış bilgi, yalan haber vs.
İnsan hatlarıyla/yanlışlarıyla birlikte insan olup hatadan münezzeh değildir.
Hatanın/ yanlışın yaygınlaşması, doğrunun hedefine ulaşmasından daha hızlı. Niye?
Sorgulamadan kabul edilenler yanlış olabilir. İnsan zihni eleştirel düşünceleri işletmektense hazır kabulleri sarıldığında hata dalga dalga yayılır.
Doğru ise ağır adımlarla yürüyen bilge gibidir. Hata, koşan bir çocuk gibi olup her an düşerek hayatının dersini acı duyarak ve tecrübe edinerek alabilir.
Doğruyu taşımak ve kabul ettirmek sabır ister ama hatayı/yanlışı/yalanı yaymak ise yalnızca dikkatsizlik yahut azıcık kötü niyetli olmak yeterlidir.
Hakikat, zamanla kök salar; hata ise anında filizlenir ama çabuk çürür.
Hakikat/doğru/gerçek çoğu zaman acı verir. Hata insana teselli sunar; bundan dolayı da insanoğlu hatayı daha hızlı benimser. Çünkü o ruhun zayıflığını okşar.
Platon'un mağara alegorisinde insanlar gölgeleri hakikat sanır. Hakikate ulaşmak için zincirleri kırmak, mağaradan çıkmak gerekir; oysa gölgeye inanmak daha kolaydır. Hata işte bu gölge gibidir; zahmetsiz, çabasız, emeksiz, cazip ve yanıltıcıdır.
Hata insan zihninde bir kıvılcım gibi parlayan kolaylıktır. Doğruyu/hakikati bulmak için emek, sabır ve ince düşünce gerekir. Oysa yanlış hazır bir kestirme yol gibidir ve rüzgârın kuru yaprakları sürüklemesi gibi hızlıdır.
Hatadan dönmek ve hatasını kabul edip özür dilemek erdemdir.
Erdem, insanın aklı, iradesi, kalbi ve kendi milletinim ya da yaşadığı toplumun değerleriyle kurduğu bağlar arasındaki dengeden doğar.
Sokrates, erdem bilgiye bağlıdır. Doğruyu bilen insan yanlış yapmaz, derken Aristotales, aşırılıklar arasında orta yolu bulmaya bağlı olup cesaret, korkaklık ile delilik arasında dengedir, diyor. Platon ise ruhun üç parçası akıl, irade, arzu uyum içinde olduğu takdirde erdem gerçekleşir.
Yusuf Has Hacib'in Kutadgu Bilig'inde erdem; adalet, ölçülülük ve kanaate bağlıdır.
İslâm düşüncesinde erdem, imanla bütünleşen güzel huyların bütünüdür. Sabır, doğruluk, cömertlik ve adalet erdemli olmanın temelidir.
Aklın koyduğu ahlaki yasa, sürü ahlakını aşan güçlü ruh kendi erdemini kurar. Pozitif psikoloji de erdem, karakter güçlerine bağlıdır; şefkat, merhamet, dürüstlük ve azim gibi değerler insanı erdemli kılar. Kısacası erdemli olmak bilgiye, irade gücüne, sosyal sorumluluğa, inanç ve değerler bütününe yani sabır, doğruluk ve cömertliğe bağlıdır.
Kutadgu Bilig erdemin dört temel unsurunu adalet, mutluluk, bilgelik ve kanaat ile mümkün olduğunu işaret eder bize...
Hata/yanlış/yalan, doğrudan/ hakikatten/ gerçekten daha çabuk yayılmasın... Algı oluşturma ve hakikati saptırma eylemleri bugün insanlığın en büyük tehlikesi... Erdem/fazilet sahipleri yalanı/ yanlışı/hatayı bertaraf etmek için emek verir... Erdemli insanlara çok ihtiyaç var hem de çok...
